معرفی، ترکیبات و نقش نیتروژن
کود ۵-۵-۵ + TE یک کود متعادل NPK است که نیتروژن، فسفر و پتاسیم را در نسبت برابر در اختیار گیاه قرار می‌دهد و در کنار آن، مجموعه‌ای از عناصر کم‌مصرف و ثانویه شامل آهن، منگنز، بور، روی، مولیبدن، منیزیم و سیلیس را نیز تأمین می‌کند.
وجود ترکیباتی مانند فسفات، سولفات پتاسیم، سولفات آهن، سولفات منگنز، اسید بوریک، سیلیس، سولفات روی، منبع مولیبدن و سولفات منیزیم باعث می‌شود این محصول صرفاً یک کود NPK نباشد و بتواند در قالب یک برنامه تغذیه‌ای جامع‌تر مورد استفاده قرار گیرد.
فرمول ۵-۵-۵ در استاندارد رایج کودها معمولاً به صورت N–P₂O₅–K₂O بیان می‌شود؛ بنابراین معمولاً نشان‌دهنده ۵ درصد نیتروژن، ۵ درصد فسفر به صورت P₂O₅ و ۵ درصد پتاسیم به صورت K₂O است. برای تعیین دقیق آنالیز نهایی محصول، برچسب رسمی و آنالیز آزمایشگاهی باید ملاک قرار گیرد.
ترکیبات سازنده کود ۵-۵-۵ + TE
مواد اولیه اعلام‌شده برای این کود عبارت‌اند از:
فسفات
سولفات پتاسیم
سولفات آهن
سولفات منگنز
اسید بوریک
سیلیس
سولفات روی
منبع مولیبدن
سولفات منیزیم
این ترکیبات منابعی از عناصر:
نیتروژن، فسفر، پتاسیم، منیزیم، گوگرد، آهن، منگنز، بور، روی، مولیبدن و سیلیس را فراهم می‌کنند؛ البته وجود نیتروژن در آنالیز نهایی باید با توجه به نوع و ترکیب دقیق ماده فسفاته و سایر مواد اولیه تأیید شود.
نیتروژن یکی از مهم‌ترین عناصر پرمصرف گیاه است و در ساخت:
پروتئین‌ها
اسیدهای آمینه
کلروفیل
آنزیم‌ها
ترکیبات سلولی
نقش دارد.
وجود نیتروژن در فرمول ۵-۵-۵ باعث می‌شود این کود بتواند در دوره‌هایی که گیاه هم‌زمان به تغذیه متعادل NPK نیاز دارد مورد استفاده قرار گیرد.
اما نکته مهم این است که نیتروژن بیش از نیاز گیاه می‌تواند رشد رویشی را بیش از حد تحریک کند و در برخی شرایط تعادل رشد رویشی و زایشی را برهم بزند.
نقش فسفر
فسفر یکی از عناصر کلیدی در انتقال انرژی گیاه است. این عنصر در ترکیباتی مانند ATP و ADP مشارکت دارد و برای:
رشد ریشه
تقسیم سلولی
انتقال انرژی
تشکیل DNA و RNA
استقرار اولیه گیاه
رشد اندام‌های زایشی
تشکیل بذراهمیت دارد.
به همین دلیل، وجود فسفر در یک کود متعادل مانند ۵-۵-۵ می‌تواند به تکمیل تغذیه گیاه در مراحل مختلف رشد کمک کند.
فسفر = انرژی + ریشه + پشتیبانی از رشد و تولیدمثلالبته اگر گیاه و خاک از نظر فسفر کافی باشند، افزایش مصرف فسفر الزاماً باعث افزایش عملکرد نمی‌شود.
نقش پتاسیم
پتاسیم یکی از مهم‌ترین تنظیم‌کننده‌های فیزیولوژیک گیاه است.
پتاسیم در:
تنظیم آب
تنظیم فشار اسمزی
باز و بسته‌شدن روزنه‌ها
فعال‌سازی آنزیم‌ها
انتقال قندها
انتقال مواد فتوسنتزی
استحکام ساقه
رشد میوه
پرشدن دانه نقش دارد.
سولفات پتاسیم موجود در این فرمول علاوه بر پتاسیم، گوگرد نیز تأمین می‌کند.
نقش منیزیم و گوگرد
نقش منیزیم
سولفات منیزیم منبع منیزیم و گوگرد است. منیزیم بخش مرکزی مولکول کلروفیل است و بنابراین برای فتوسنتز اهمیت اساسی دارد. کمبود منیزیم معمولاً با زردی بین رگبرگی برگ‌های مسن‌تر همراه می‌شود.
نقش گوگرد
گوگرد موجود در سولفات‌ها برای:
ساخت اسیدهای آمینه
تولید پروتئین
فعالیت آنزیم‌ها
متابولیسم نیتروژن ضروری است.
بنابراین وجود هم‌زمان سولفات پتاسیم، سولفات منیزیم و سایر سولفات‌ها باعث می‌شود بخشی از نیاز گیاه به گوگرد نیز تأمین شود.
نقش ریزمغذی‌ها و سیلیسیم
نقش آهن
سولفات آهن منبع آهن این فرمول است.
آهن در:
تشکیل کلروفیل
انتقال الکترون
تنفس
فعالیت آنزیمی
متابولیسم گیاه نقش دارد.
مهم‌ترین نشانه کمبود آهن:
کلروز بین رگبرگی برگ‌های جواناست؛ یعنی فضای بین رگبرگ‌ها زرد می‌شود، در حالی که رگبرگ‌ها در مراحل اولیه سبز باقی می‌مانند.
نقش منگنز
سولفات منگنز منبع منگنز است.
فتوسنتز
فعالیت آنزیم‌ها
متابولیسم نیتروژن
فرآیندهای اکسایش و کاهش نقش دارد.
کمبود منگنز می‌تواند با کلروز بین رگبرگی و کاهش فعالیت فتوسنتزی همراه باشد.
نقش روی
سولفات روی منبع عنصر روی است. روی برای فعالیت بسیاری از آنزیم‌ها و تنظیم طبیعی رشد گیاه ضروری است.
رشد طبیعی
فعالیت آنزیمی
متابولیسم
رشد جوانه‌ها
نقش دارد.
علائم کمبود روی
کمبود روی می‌تواند باعث:
کوتاه‌شدن میان‌گره‌ها
کوچک‌شدن برگ‌ها
کاهش رشد
کاهش رشد جوانه‌ها شود.
نقش بور
اسید بوریک منبع بور این فرمول است.
بور در:
رشد مریستم‌ها
تشکیل دیواره سلولی
رشد لوله گرده
گرده‌افشانی
تشکیل میوه
تشکیل بذر
نقش دارد.
به همین دلیل، بور در برنامه تغذیه‌ای محصولات باغی و زراعی در مراحل تولیدمثلی اهمیت ویژه‌ای دارد.
نکته: محدوده بین کمبود و سمیت بور نسبتاً محدود است؛ بنابراین مصرف بیش از مقدار توصیه‌شده می‌تواند باعث سمیت شود.
نقش مولیبدن
مولیبدن یکی از ریزمغذی‌های ضروری گیاه است و در متابولیسم نیتروژن اهمیت زیادی دارد.
این عنصر در فعالیت آنزیم‌هایی مانند نیترات ردوکتاز نقش دارد و برای استفاده صحیح گیاه از نیتروژن ضروری است.
مولیبدن در حبوبات نیز اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا در فرآیندهای مرتبط با تثبیت زیستی نیتروژن نقش دارد.
کمبود مولیبدن می‌تواند با علائمی مانند:
کاهش رشد
زردی برگ‌ها
اختلال در متابولیسم نیتروژن
کاهش رشد طبیعی گیاه
همراه باشد.
نقش سیلیس
سیلیس یا ترکیبات سیلیکاتی در بسیاری از گیاهان می‌توانند در تقویت برخی ویژگی‌های فیزیولوژیک نقش داشته باشند. تأمین سیلیکون در گیاهان مناسب ممکن است با:
استحکام بیشتر برخی بافت‌ها
تحمل بهتر برخی تنش‌های محیطی
پشتیبانی از سازوکارهای دفاعی
بهبود وضعیت گیاه در شرایط تنش
ارتباط داشته باشد.
با این حال، اثر آن به نوع ترکیب سیلیس، قابلیت جذب سیلیکون، گونه گیاهی و شرایط محیطی وابسته است.
کاربرد در درختان میوه
کاربرد کود ۵-۵-۵ + TE در درختان میوه
فرمول متعادل ۵-۵-۵ می‌تواند در برنامه تغذیه‌ای باغ‌ها برای تأمین هم‌زمان NPK و ریزمغذی‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
نیتروژن برای رشد مناسب، فسفر برای ریشه و انتقال انرژی و پتاسیم برای تنظیم آب و انتقال مواد فتوسنتزی اهمیت دارند.
وجود آهن، روی، منگنز و بور نیز می‌تواند در صورت نیاز غذایی در برنامه تغذیه‌ای مفید باشد.
در درختان هسته‌دار، حفظ تعادل بین رشد رویشی و زایشی اهمیت دارد.
فرمول ۵-۵-۵ می‌تواند برای تأمین متعادل عناصر اصلی و تکمیل ریزمغذی‌ها در مراحل مناسب رشد مورد استفاده قرار گیرد.
در انگور، نیتروژن، فسفر و پتاسیم هرکدام نقش متفاوتی دارند و مدیریت متعادل آنها اهمیت دارد.
پتاسیم در انتقال قندها و فرآیند رسیدگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، در حالی که فسفر برای انرژی و ریشه ضروری است.
در انار، تعادل NPK و تأمین ریزمغذی‌هایی مانند روی و بور اهمیت دارد.
کود ۵-۵-۵ + TE می‌تواند بخشی از برنامه تغذیه‌ای باشد، مشروط به اینکه نیاز واقعی گیاه مشخص شده باشد.
در مرکبات، تغذیه متعادل NPK همراه با ریزمغذی‌ها برای حفظ رشد و عملکرد مناسب اهمیت دارد.
پسته به برنامه غذایی متعادل و مدیریت صحیح ریزمغذی‌ها نیاز دارد.
آهن، روی، منگنز و بور در برنامه تغذیه‌ای باغ‌های پسته اهمیت دارند و وضعیت آنها باید با آزمون خاک و برگ بررسی شود. در خاک‌های آهکی، توجه ویژه به قابلیت جذب برخی ریزمغذی‌ها ضروری است.
کاربرد در محصولات زراعی و صیفی
کاربرد در گندم و جو
در غلات، نیتروژن برای رشد و تشکیل پروتئین، فسفر برای توسعه ریشه و انتقال انرژی و پتاسیم برای تنظیم آب و استحکام بافت اهمیت دارد. فرمول ۵-۵-۵ می‌تواند در شرایطی که نیاز به تغذیه نسبتاً متعادل وجود دارد مورد استفاده قرار گیرد. وجود منگنز، روی، آهن و مولیبدن نیز می‌تواند در صورت وجود کمبود یا نیاز واقعی، برنامه غذایی را تکمیل کند.
کاربرد در ذرت
در ذرت، تعادل NPK در مراحل مختلف رشد اهمیت زیادی دارد. فسفر در استقرار اولیه و توسعه ریشه، نیتروژن در رشد و تولید ماده خشک و پتاسیم در تنظیم آب، فعالیت آنزیمی و انتقال مواد فتوسنتزی نقش دارند. بنابراین فرمول ۵-۵-۵ می‌تواند در برنامه تغذیه‌ای ذرت جایگاه داشته باشد.
کاربرد در حبوبات
فسفر برای رشد ریشه و فرآیندهای انرژی اهمیت دارد.
مولیبدن نیز به دلیل نقش آن در متابولیسم نیتروژن و فرآیندهای تثبیت زیستی نیتروژن اهمیت ویژه‌ای دارد.
وجود بور، روی، منگنز و آهن نیز در صورت نیاز می‌تواند تغذیه ریزمغذی را تکمیل کند.
کاربرد در سبزی و صیفی
فرمول ۵-۵-۵ می‌تواند در مراحل رشد فعال، برای تأمین متعادل NPK و ریزمغذی‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
در زمان افزایش رشد میوه، نیاز نسبی به پتاسیم افزایش پیدا می‌کند و ممکن است برنامه تغذیه‌ای به سمت فرمول‌های پتاسیم بالاتر تغییر کند.
در خیار، نیتروژن برای رشد اولیه و پتاسیم برای تنظیم آب و انتقال مواد فتوسنتزی اهمیت دارد.
فسفر نیز برای توسعه ریشه و فرآیندهای انرژی ضروری است.
تأمین متعادل NPK در دوره رشد فعال می‌تواند به حفظ رشد مناسب کمک کند و ریزمغذی‌های موجود در +TE نیز در صورت وجود نیاز غذایی می‌توانند برنامه را تکمیل کنند. در جالیزها، تغذیه متعادل در مراحل اولیه رشد اهمیت دارد. فسفر به توسعه ریشه کمک می‌کند، نیتروژن رشد اندام‌های سبز را پشتیبانی می‌کند و پتاسیم در تنظیم آب و انتقال مواد فتوسنتزی نقش دارد. در مراحل رشد میوه، معمولاً نیاز نسبی به پتاسیم افزایش پیدا می‌کند و ممکن است کودهای با پتاسیم بالاتر مناسب‌تر باشند.
